Kampania

Czas na czyste powietrze – kampania edukacyjna

Projekt Czas na czyste powietrze jest odpowiedzią na niski poziom świadomości społeczeństwa
na temat negatywnego wpływu zanieczyszczeń powietrza na zdrowie człowieka. Obserwowana przez lata luka w systemowym kształceniu specjalistów, których wrażliwość na problem jest szczególnie istotna dla kształtowania prawidłowych postaw społecznych (lekarze, nauczyciele, dziennikarze oraz pracownicy administracji samorządowej i państwowej) wiąże się z tym, że do niedawna polskie społeczeństwo niemal nie dostrzegało problemu zanieczyszczeń powietrza, nie było też świadome ich źródeł oraz niekorzystnego wpływu na zdrowie. Najnowsze badania sugerują, że sytuacja ta powoli się poprawia, daleka jest jednak od optymalnej. Stąd edukacja w tym zakresie jest niezwykle ważnym zadaniem.

W skrócie o problemie

Hasło SMOG budzi w Polsce najwięcej emocji zimą. Pojawia się ono najczęściej podczas kumulacji kilku czynników: wysokiej emisji zanieczyszczeń do atmosfery i niekorzystnych warunków atmosferycznych, takich jak np.: brak wiatru, niska temperatura powietrza, inwersja termiczna, zamglenie. Głównym składnikiem smogu jest pył zawieszony. Zgodnie z polską normą, średnie dobowe zanieczyszczenie powietrza pyłem PM10 na poziomie
50 μg/m3 może być przekraczane aż przez 35 dni w roku. Średnie dobowe zanieczyszczenie na poziomie 200 μg/m3 zobowiązuje Wojewódzkie Zespoły Zarządzania Kryzysowego do ostrzeżenia mieszkańców przed zagrożeniem związanym z zanieczyszczeniem powietrza. Poziom skażenia przekraczający 300 μg/m3 skutkuje działaniami zapobiegającymi i ogłoszeniem alarmu smogowego.

Wysokie, często wielokrotnie przekraczające normy stężenia zanieczyszczeń to wymierne koszty ekonomiczne. Na przykład koszty zwolnień lekarskich powodowanych przez choroby lub zaostrzenia schorzeń przewlekłych występujących najprawdopodobniej z powodu smogu. Według jednego z raportów przywoływanych w książce Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, w 2015 roku tylko z powodu ekspozycji na pył PM2,5 utracono w Polsce ok. 16 milionów dni pracy, czego koszty oszacowano na niemal 2,1 mld euro. Co więcej, szacunkowo zanieczyszczenie powietrza pozbawiło Polaków 572 tys. lat wolnych od choroby.

Za przekroczenie dopuszczalnych poziomów odpowiada przede wszystkim sektor bytowo-komunalny. Istotnym źródłem zanieczyszczeń, szczególnie w dużych miastach, jest także transport, zwłaszcza indywidualny. Dla poprawy jakości powietrza kluczowe są więc zachowania i decyzje każdego z nas.

Zdaniem większości Polaków, głównym sprawcą złej jakości powietrza (Badanie świadomości
i zachowań ekologicznych mieszkańców Polski 2014, TNS Polska) są obiekty energetycznego spalania oraz emisja z transportu samochodowego. Dopiero na trzecim miejscu wskazano emisję z indywidualnych źródeł (tzw. niska emisja). Tymczasem rzeczywiste dane na temat pochodzenia np. dla pyłów PM2,5, które stanowią jedną z najgroźniejszych dla zdrowia klasę zanieczyszczeń, prezentują się następująco:

  • Procesy spalania poza przemysłem (głównie w gospodarstwach domowych) 53,0%
  • Procesy spalania w sektorze produkcji i transformacji energii 10,8%
  • Procesy spalania w przemyśle 8,3%
  • Transport drogowy 7,9%
  • Inne pojazdy i urządzenia 7,3%
  • Procesy produkcyjne 6,2%
  • Zagospodarowanie odpadów 4,7%

Wspomniane badanie oraz Raport z analizy badań świadomości postaw i zachowań ekologicznych prowadzonych w Polsce w latach 2009–2015 wskazują zatem na niski poziom wiedzy Polaków na temat faktycznych przyczyn zanieczyszczenia środowiska.

Czas na skuteczne działania

Z tymi problemami, czyli ze złą jakością powietrza w Polsce oraz wciąż znikomą świadomością społeczną w tym zakresie, mierzą się organizatorzy i realizatorzy kampanii Czas na czyste powietrze. Celem ich działania jest przede wszystkim podniesienie poziomu wiedzy społeczeństwa na temat niekorzystnego wpływu zanieczyszczeń powietrza na zdrowie człowieka i degradację środowiska naturalnego oraz wyrobienie w nim wrażliwości na zagadnienia związane z tym problemem. Do współrealizacji przedsięwzięcia zaproszono przedstawicieli czterech, kluczowych z punktu widzenia stawianych celów, grup zawodowych i społecznych (dziennikarzy, nauczycieli, lekarzy oraz liderów organizacji pozarządowych, przedstawicieli wybranych urzędów i instytucji, za pośrednictwem których można dotrzeć do większości społeczeństwa). Prowadzone w ramach zadania Czas na czyste powietrze prace mają charakter kompleksowy i długofalowy. Projekt zainicjowano 6 września 2017 roku w Warszawie. Od tego momentu zorganizowano m.in. konferencje, warsztaty edukacyjne i sesje specjalne dla dziennikarzy – Quo Vadis Medicina, Polka w Europie oraz Medicinaria. Ponadto, dla przedstawicieli wspomnianych wcześniej grup przygotowano wiele inicjatyw i materiałów.

Dla nauczycieli

Nauczycielom udostępniono szkolenie e-learningowe na stronie www.czasnaczystepowietrze.pl, którego zaliczenie pozwala uzyskać imienny certyfikat. Przekazano im także do dyspozycji przykładowy scenariusz lekcji na temat związków zanieczyszczenia powietrza z jakością życia człowieka. Szkoły w 2017 roku wzięły udział w konkursie plastycznym na temat smogu. Zwycięska praca przygotowana przez zespół uczniów z Technikum TEB-Edukacja z Katowic stanowić będzie podstawę do stworzenia plakatu, który w roku 2018 zawiśnie w całej Polsce, a zwycięzcy w nagrodę udadzą się wraz ze swoimi opiekunami na pięciodniowy wypoczynek do wybranego ośrodka, położonego w najczystszym regionie Polski.

Dla lekarzy

Lekarzom również udostępniono na stronie www.czasnaczystepowietrze.pl kurs e-learningowy. Jego zaliczenie pozwala zdobyć certyfikat, a także pięć punktów edukacyjnych. Specjalnie dla nich uruchomiono też dodatkowo szansę otrzymania wraz z imiennym dyplomem honorowego tytułu Ambasador Czystego Powietrza. Lekarze, którzy zdecydują się przystąpić do programu, będą mogli zamówić do swoich gabinetów bezpłatny pakiet ulotek informacyjnych oraz plakatów. Ankietę dla pacjentów oraz szczegóły współtworzenia projektu umieszczono na stronie https://czasnaczystepowietrze.pl/dla-lekarzy/

Dla działaczy NGO, dziennikarzy oraz pracowników urzędów i instytucji

Specjalne kursy e-learningowe, pozwalające uzyskać certyfikat, przygotowano również dla działaczy organizacji pozarządowych oraz przedstawicieli urzędów i instytucji, a także dla dziennikarzy. Chętni mogą ponadto pobrać ze strony https://czasnaczystepowietrze.pl i wykorzystać w swojej pracy materiały promujące proekologiczne, przyczyniające się do poprawy jakości powietrza zachowania.

Spotkania informacyjno-eksperckie

Jednym z podstawowych elementów kampanii są organizowane w szesnastu województwach Polski spotkania informacyjno-eksperckie. Pierwsze z nich przygotowano 23.11.2017 w Warszawie
we współpracy ze Szkołą Główną Służby Pożarniczej, drugie odbyło się w Sali Obrad Rady Miasta
w Urzędzie Miasta Krakowa 7.12.2017, a trzecie 15.12.2017 we Wrocławiu.

Program spotkań obejmuje wykłady zapoznające uczestników z założeniami i celami kampanii
Czas na czyste powietrze oraz z aktualnym stanem zanieczyszczenia powietrza w Polsce oraz jego konsekwencjami zdrowotnymi. Stałym elementem spotkań są także warsztaty, prezentujące przenośne urządzenie do pomiaru stężeń zanieczyszczeń pyłowych (PM10 i PM2,5), które wkrótce zostanie przekazane do rejestracji, a następnie będzie mogło służyć do obserwacji i analizy wyników pomiarów.

Zanieczyszczenie powietrza a zdrowie człowieka

Wiele badań prowadzonych na całym świecie wskazuje na to, że zanieczyszczenia powietrza mogą bardzo niekorzystnie wpływać na zdrowie człowieka i otaczającą go przyrodę. Choroby wywołane jego skażeniem były w 2015 roku odpowiedzialne za około 9 milionów (16%) wszystkich przedwczesnych zgonów – trzy razy więcej niż w przypadku AIDS, gruźlicy i malarii łącznie i piętnaście razy więcej niż w wyniku wszystkich wojen, a także innych form przemocy.

Szkodliwe substancje emitowane do powietrza wnikają do organizmów ludzi i zwierząt przez układ oddechowy, spojówki, skórę oraz przewód pokarmowy, gdyż część z nich opada na nasze pola uprawne. Pewien odsetek zanieczyszczeń zatrzymywanych jest przez płuca. Niestety, najdrobniejsze ich cząsteczki przenikają z płuc do krwi, stamtąd do narządów wewnętrznych, wywołując stan zapalny prawie w całym organizmie, a także liczne dolegliwości i choroby.

Osobami szczególnie narażonymi na działanie zanieczyszczeń powietrza są dzieci, seniorzy, otyli i kobiety ciężarne, ludzie cierpiący z powodu wielu chorób przewlekłych, w tym np. układów krążenia, oddechowego, krwionośnego i nerwowego. Krótkoterminowe narażenie człowieka na działanie szkodliwych związków emitowanych do powietrza (ekspozycja na wysokie stężenia w okresie od kilku godzin do kilku dni) może być m.in. przyczyną: nasilenia objawów wielu chorób, przedwczesnych zgonów, większej liczby wizyt u lekarza i zwolnień lekarskich, interwencji pogotowia ratunkowego i hospitalizacji,  wzrostu konsumpcji leków, absencji w żłobkach, przedszkolach, szkołach i w pracy.

Długoterminowe narażenie człowieka na działanie szkodliwych związków emitowanych do powietrza (niewielkie poziomy zanieczyszczeń w okresie wielu lat) może być m.in. przyczyną: większej liczby zgonów, wywołania lub nasilenia przebiegu chorób układu oddechowego (np. astma, przewlekła obturacyjna choroba płuc), chronicznych zmian w funkcjach fizjologicznych, osłabienia układu odpornościowego, zwłaszcza u osób wrażliwych,  chorych przewlekle, wywołania lub zaostrzenia dolegliwości z powodu chorób nowotworowych, w tym np. płuca, pęcherza itd., chronicznych chorób układu krwionośnego, zawałów serca i udarów mózgu, zmian wewnątrzmacicznych u kobiet ciężarnych (niska masa urodzeniowa, wady rozwojowe dziecka).

Zła jakość powietrza w dużej mierze spowodowana jest niewystarczającą wiedzą Polaków na temat skutków wielu negatywnych przyzwyczajeń i zachowań. Kampania Czas na czyste powietrze zainicjowana przez Ministerstwo Zdrowia, finansowana ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016–2020  może, poprzez edukację obywateli, wpłynąć na poprawę świadomości w tym zakresie, co w konsekwencji prawdopodobnie doprowadzi do ograniczenia występowania przynajmniej części zagrożeń zdrowotnych w naszym Kraju.

Polecamy

Dane realizatora projektu

Read Gene SA
Grzepnica, ul. Alabastrowa 8
72-003 Dobra (Szczecińska)

Dane kontaktowe

+48 91 441 72 50
czas.naczystepowietrze@interia.pl
ul. Akacjowa 2, 71-253 Szczecin